એક-સ્લિટ વિવર્તનના પ્રયોગમાં મધ્યસ્થ અધિકતમની કોણીય પહોળાઈ અને રેખીય પહોળાઈ માટેના સૂત્રો મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) મધ્યસ્થ અધિકતમની પહોળાઈ એટલે મધ્યસ્થ અધિકતમની બંને બાજુએ આવેલા પ્રથમ ન્યૂનતમ વચ્ચેનું અંતર.
ધારો કે સ્લિટની પહોળાઈ $a$ છે અને સ્લિટ તથા પડદા વચ્ચેનું અંતર $D$ છે.
મધ્યસ્થ અધિકતમની એક બાજુએ પ્રથમ ન્યૂનતમ માટે,વિવર્તનની શરત $a \sin \theta = \lambda$ છે. જો $\theta$ ખૂબ નાનો હોય,તો $\sin \theta \approx \theta$,તેથી $\theta = \frac{\lambda}{a}$.
અહીં,$\theta$ એ મધ્યસ્થ અધિકતમની કોણીય પહોળાઈનો અડધો ભાગ દર્શાવે છે.
તેથી,મધ્યસ્થ અધિકતમની કુલ કોણીય પહોળાઈ $2\theta = \frac{2\lambda}{a}$ થાય.
હવે,રેખીય પહોળાઈ $\beta_0$ માટે,આપણે ચાપ,ત્રિજ્યા અને ખૂણા વચ્ચેનો સંબંધ વાપરીએ છીએ: $\text{ચાપ} = \text{ત્રિજ્યા} \times \text{ખૂણો}$.
અહીં,ચાપની લંબાઈ $\beta_0$ છે,ત્રિજ્યા $D$ છે અને ખૂણો $2\theta$ છે.
આમ,$\beta_0 = D \times (2\theta) = D \times \frac{2\lambda}{a}$.
તેથી,મધ્યસ્થ અધિકતમની રેખીય પહોળાઈ $\beta_0 = \frac{2D\lambda}{a}$ મળે છે.

Explore More

Similar Questions

$5000 \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો એકવર્ણી પ્રકાશનો સમાંતર કિરણપુંજ $0.001 \text{ mm}$ પહોળાઈની એક સાંકડી સ્લિટ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. પ્રકાશને બહિર્ગોળ લેન્સ દ્વારા તેના કેન્દ્રિય સમતલ પર મૂકવામાં આવેલા પડદા પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે. પ્રથમ ન્યૂનતમ (minima) કેટલા વિવર્તન કોણ (ડિગ્રી) માટે રચાશે?

જો વર્ગખંડનો દરવાજો થોડો જ ખુલ્લો હોય, તો આપણે રૂમમાંથી આવતા અવાજો સાંભળી શકીએ છીએ પરંતુ રૂમની અંદર શું ચાલી રહ્યું છે તે જોઈ શકતા નથી કારણ કે

રેડિયો તરંગો ઇમારતોની આસપાસ વિવર્તન (diffract) પામે છે,જ્યારે પ્રકાશના તરંગો તેમ કરતા નથી. તેનું કારણ એ છે કે રેડિયો તરંગો

એક સ્લિટને કારણે મળતા વિવર્તન ભાતમાં ગૌણ અધિકતમ (secondary maxima) મેળવવાની શરત કઈ છે?

જ્યારે વપરાતા પ્રકાશની આવૃત્તિ $4 \times 10^{14} \ s^{-1}$ થી બદલીને $5 \times 10^{14} \ s^{-1}$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સિંગલ સ્લિટ ફ્રોનહોફર વિવર્તન ભાતમાં મુખ્ય (કેન્દ્રીય) મહત્તમની કોણીય પહોળાઈ $0.6 \ \text{radian}$ જેટલી બદલાય છે. સ્લિટની પહોળાઈ કેટલી હશે? (ધારો કે પ્રયોગ શૂન્યાવકાશમાં કરવામાં આવે છે.)

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo